ΟΔΥΣΣΕΙΑ 3D ANIMATION

ΡΑΨΩΔΙΑ π 185-336

ΔΟΜΗ  ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΝΟΤΗΤΕΣ-ΠΛΑΓΙΟΤΙΤΛΟΙ

1η ενότητα: Στ.185-196: Η Αθηνά δίνει εντολές στον Οδυσσέα και αίρει την μεταμόρφωση του .
2η ενότητα: Στ.196-245: Ο αναγνωρισμός
3η ενότητα: Στ.246-260:Ο Τηλέμαχος ζητά πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα
4η ενότητα: Στ.246-260:Ο Τηλέμαχος ζητά πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα
5η ενότητα: Στ.261-336: Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων. 

Στ.185-196: Η Αθηνά δίνει εντολές στον Οδυσσέα και αίρει την μεταμόρφωση του .

Η Αθηνά εμφανίζεται στον Οδυσσέα ως από μηχανής θεός. Έχουμε επιφάνεια ή ενανθρώπιση θεού;

Η Αθηνά εμφανίζεται με τη μορφή μιας ωραίας γυναίκας.Πρόκειται για επιφάνεια (όχι για ενανθρώπιση της θεάς) γιατί σκοπός της είναι να την αναγνωρίσει ο Οδυσσέας κι όχι να καλύψει ταυτότητά της πίσω από κάποια μεταμόρφωση.

Ποιος είναι ο σκοπός της παρέμβασής της;

Κατ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε ότι η θεά είναι ορατή όνο στον Οδυσσέα, όχι στον Τηλέμαχο, σύμφωνα με τη λαική αντίληψη της εποχής οι θεοί εμφανίζονται μόνο σε όσους θέλουν. Σκοπός της είναι να ανανεώσει την υπόσχεση που είχε δώσει στον Οδυσσέα να του συμπαρασταθεί στον αγώνα κατά των μνηστήρων (ραψ. ν) και να του ξαναδώσει την πραγματική του μορφή. Το χρυσό ραβδί με το οποίο πραγματοποιεί την μεταμόρφωση αποτελεί παραμυθικό στοιχείο (πβ. καλή νεράιδα παραμυθιών)

Στ.196-245: Ο αναγνωρισμός

Το τυπικό του αναγνωρισμού

Ο αναγνωρισμός είναι ένα βασικό μοτίβο της Οδύσσειας,ένας θεματικός τύπος που ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδικασία:

1. Αρχικά αποκρύπτεται η ταυτότητα του Οδυσσέα με τη μεταμόρφωσή του σε ζητιάνο και με την πλαστή ιστορία για το ποιος είναι (στ. 70-75)

2. Τα δύο πρόσωπα που συμμετέχουν στον αναγνωρισμό μένουν μόνα στη σκηνή. Εδώ μένει ο Οδυσσέας με τον Τηλέμαχο, καθώς οι άλλοι βοσκοί είχαν

βγει από το πρωί (στ. 3-4) και ο Εύμαιος εστάλη στο παλάτι για να ενημερώσει την Πηνελόπη (στ. 165-172).

3. Η ταυτότητα του Οδυσσέα αποκαλύπτεται με άρση της μεταμόρφωσής του σε ζητιάνο, με μια δεύτερη μεταμόρφωση σε νέο, όμορφο άντρα (στ. 191-195) και με την ομολογία της πραγματικής του ταυτότητας (στ. 208-209).

4. Ο Τηλέμαχος εκφράζει τη δυσπιστία του να δεχτεί την ταυτότητα του ξένου (στ.214-224) αλλά δεν απαιτεί αποδεικτικά στοιχεία, όπως συμβαίνει στις

διαδικασίες αναγνωρισμού.

5. Ο Οδυσσέας, για να πείσει τον Τηλέμαχο ποιος είναι, επαναλαμβάνει με έμφαση ότι είναι ο Οδυσσέας (στ. 226-231) και εξηγεί ότι η αλλαγή στην

εμφάνισή του έγινε με επέμβαση της θεάς Αθηνάς (στ. 232-238).

6. Ακολουθεί ο αναγνωρισμός συνοδευόμενος από τον σπαρακτικό θρήνο πατέρα και γιου (στ. 239-246).

Αποκλίσεις από την τυπολογία:Ποιο από τα βήματα του τυπικού του αναγνωρισμού παραλείπεται εδώ;

Ο Τηλέμαχος πείθεται εύκολα και δε ζητά αποδείξεις. Ίσως γιατί είναι ο μόνος που συναντά τον Οδυσσέα όπως πράγματι είναι και όχι παραμορφωμένο. Άλλωστε σύμφωνα με μια αναφορά της Ελένης στη ραψ. δ πατέρας και γιος μοιάζουν τόσο πολύ εξωτερικά που θα μπορούσε ο καθένας να αναγνωρίσει στον άλλο τον εαυτό του.

Ποια τα συναισθήματα των δυο προσώπων και με ποιο τρόπο αποδίδονται;

Τα συναισθήματα εκφράζονται με χαρακτηριστικές για τον καθένα εκδηλώσεις:ο Οδ. φιλησε το γιο του και τα δάκρυα κύλησαν από τις παρειές στο χώμα, ο Τηλ. νέος , πιο εκδηλωτικός, «χύθηκε πάνω του οδυρόμενος και βουρκωμένος τώρα τον αγκάλιασε».

Με ποιο εκφραστικό μέσο αποδίδεται η σκηνή της αναγνώρισης πατέρα-γιου;

Ο Ποιητής χρησιμοποιεί την παρομοίωση. Οι δύο άντρες αγκαλιάζονται και θρηνούν , όπως τα πουλιά, όταν χάσουν τα μικρά τους. Περίεργη φαίνεται η επιλογή του ποιητή να μας τους δείχνει να θρηνούν την ώρα της χαράς: αντί να χύσουν δάκρυα χαράς, οι δύο άντρες ξεσπούν σε θρήνο. Με αυτό τον τρόπο ο ποιητής καταφέρνει

•    να προσδώσει μεγαλύτερη ένταση στη σκηνή,
•   να δείξει ότι το συναίσθημα της στέρησης κυριαρχεί περισσότερο κι από τη χαρά της αντάμωσης

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σκηνής του αναγνωρισμού είναι ότι ο ποιητής απέφυγε να τη φορτώσει με πολλά κι εντυπωσιακά εκφραστικά μέσα.

Στ.246-260:Ο Τηλέμαχος ζητά πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα

Αμέσως μετά την αναγνώριση, ο Τηλέμαχος, βουρκωμένος από τη συγκίνηση και γεμάτος περιέργεια ρωτά τον πατέρα του πως έφτασε στην Ιθάκη. Οι ερωτήσεις που κάνει (στ.248-250)  αποτελούν τυπικές ερωτήσεις που χρησιμοποιούνται για κάποιον που ήρθε από μακριά. Η απάντηση του Οδυσσέα ανακαλεί στο μυαλό των ακροατών γεγονότα γνωστά από το παρελθόν (νησί Φαιάκων). Γρήγορα όμως ο Οδυσσέας φέρνει τη συζήτηση στο παρόν και στα προβλήματά του.

Στ.261-336: Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων.

Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων.Ποιο είναι αυτό;

Ο Τηλέμαχος να πάει ξημερώματα στο παλάτι, όπου θα καταφθάσει αργότερα ο Οδυσσέας ως ζητιάνος. Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του σχεδίου είναι ο Τηλέμαχος να δείξει ανοχή στην όποια κακή συμπεριφορά των μνηστήρων απέναντι στο γέρο ζητιάνο. Όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή ο Οδυσσέας θα του γνεύσει να μαζέψει όλα τα όπλα των μνηστήρων και να κρατήσει μόνο τα όπλα για αυτόν και το γιο του. Ο Οδυσσέας τονίζει ότι η παρουσία του πρέπει να μείνει μυστική από όλους ακόμη κι από την Πηνελόπη ή τον Λαέρτη, ώστε να δοκιμάσουν τη πίστη των γυναικών και των δούλων.

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ
Με την επική ειρωνεία διατηρείται αμείωτο το ενδιαφέρον του ακροατή-αναγνώστη για την εξέλιξη της υπόθεσης.
Στο απόσπασμά μας, επική ειρωνεία έχουμε στους στίχους 200 («ξένε»)  και 216 («δεν είσαι εσύ ο πατέρας μου»). Ο Τηλέμαχος αγνοεί στοιχεία που εμείς γνωρίζουμε.

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
α) 185-186 : η Αθηνά δίνει εντολή στον Οδυσσέα να αποκαλύψει στον γιο του την ταυτότητά του  : προικονομείται η αναγνώριση.
β) 187-188, 260, 307-308 : προοικονομείται η μνηστηροφονία και η συνεργασία πατέρα και γιου.
γ) 188-190 : η θεά Αθηνά θα είναι παρούσα στη μνηστηροφονία : προοικονομείται το επιτυχές αποτέλεσμα.

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣ
Επιφάνεια είναι όταν οι θεοί εμφανίζονται ως θεοί στους ανθρώπους για να τους συμβουλεύσουν, να τους προειδοποιήσουν ή να τους δώσουν εντολές.
Στους στίχους 185-190, η Αθηνά εμφανίζεται στον Οδυσσέα, τον καλεί έξω από την καλύβα και τον προτρέπει να ομολογήσει στον Τηλέμαχο ότι είναι ο πατέρας του και να σχεδιάσουν μαζί τη μνηστηροφονία. 

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ
Οι θεοί συχνά συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι. Στην ενότητά μας, η Αθηνά δηλώνει ότι αγαπά τις μάχες και ότι θα πάρει μέρος στη μνηστηροφονία (188-190, 326-327).

ΑΥΤΟΔΙΚΙΑ
Όταν τα θύματα ή οι συγγενείς των θυμάτων αναλαμβάνουν να τιμωρήσουν τον θύτη. Αυτή η μορφή απονομής δικαιοσύνης ίσχυε σε εποχές όπως η ομηρική, όπου δεν υπήρχε γραπτό δίκαιο, αλλά υπάρχει (δυστυχώς) και στην εποχή μας. Στην ενότητά μας, ο Οδυσσέας και ο Τηλέμαχος αναλαμβάνουν οι ίδιοι να τιμωρήσουν τους μνηστήρες για την απρεπή συμπεριφορά τους.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
Η Αθηνά δεν είναι παρούσα καθ’όλη τη διάρκεια της αναγνώρισης του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο, αλλά ο ρόλος της είναι ιδιαίτερα σημαντικός :
α) δίνει εντολή στον Οδυσσέα να ομολογήσει στον γιο του την πραγματική του ταυτότητα και να σχεδιάσουν τη μνηστηροφονία (185-187).
β) βοηθά στην αναγνώριση, γιατί αίρει τη μεταμόρφωση του Οδυσσέα και με μαγικό τρόπο τον κάνει από ζητιάνο, ωραίο άνδρα (191-195)
γ) υπόσχεται στον Οδυσσέα βοήθεια κατά τη διάρκεια της μνηστηροφονίας (188-190).

ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΜΝΗΣΤΗΡΩΝ
α) Ο Τηλέμαχος θα πάει την αυγή στο παλάτι (298-299)
β)  Ο Οδυσσέας θα κατέβει αργότερα στην πόλη με τον Εύμαιο και θα μπει στο παλάτι με τη μορφή ζητιάνου (300-301).
γ) Ο Τηλέμαχος δεν πρέπει να αντιδράσει στις προσβολές και τις προκλήσεις των μνηστήρων.
δ) Ο Οδυσσέας θα ειδοποιήσει με νεύμα τον Τηλέμαχο την κατάλληλη στιγμή να μαζέψει τον οπλισμό από το παλάτι και να κρατήσει μόνο δύο σπαθιά, δύο δόρατα και δύο ασπίδες. (309-326)
ε) Η Αθηνά θα είναι παρούσα στο φονικό και θα βοηθήσει : αυτή την πληροφορία τη δίνει ο Οδυσσέας στον Τηλέμαχο για να τον εμψυχώσει (326-327).
στ) Το σχέδιο θα πρέπει να μείνει κρυφό, προκειμένου να δοκιμαστούν για την αφοσίωσή τους τα αγαπημένα πρόσωπα και οι δούλοι (328-336).

ΟΜΗΡΙΚΗ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ
242-245
Αναφορικό μέρος : 242-244 (το κλάμα των πουλιών που οι κυνηγοί τους αρπάζουν τα μικρά τους)
Δεικτικό μέρος : 245 (έντονο και πικρό κλάμα του Οδυσσέα και του Τηλέμαχου)
Κοινός όρος : το δυνατό κλάμα.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ

1. Τηλέμαχος : Στην αρχή είναι εξαιρετικά δύσπιστος, κάτι που είναι απόλυτα δικαιολογημένο, αφού η ξαφνική μεταμόρφωση του ζητιάνου, του προκαλεί έκπληξη. Στη συνέχεια πείθεται και συγκινημένος πέφτει στην αγκαλιά του πατέρα του. Στη συνέχεια εκδηλώνει το ενδιαφέρον του, θέτοντας ερωτήσεις στον πατέρα του για τις περιπέτειές του. Δείχνει εμπιστοσύνη στον πατέρα του και υπακούει στις εντολές που δίνει ο Οδυσσέας σχετικά με το σχεδιασμό της μνηστηροφονίας.
2. Οδυσσέας : Είναι γενναίος, αποφασιστικός, έξυπνος και προνοητικός. Ταυτόχρονα, είναι και τρυφερός και προστατευτικός πατέρας. Εκδηλώνει την χαρά του για τον Τηλέμαχο και δεν ντρέπεται να κλάψει , δείχνοντας ότι για τους ήρωες το κλάμα δεν είναι ντροπιαστική πράξη, αλλά ειλικρινής εκδήλωση των συναισθημάτων τους. Με απόλυτη ψυχραιμία καταστρώνει ένα πανέξυπνο σχέδιο για τη μνηστηροφονία που φανερώνει την ευστροφία και τη διορατικότητα του ήρωα. Τέλος, είναι ιδιαίτερα αγαπητός στην Αθηνά, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η Αθηνά παρουσιάζεται μπροστά του, τον συμβουλεύει και του υπόσχεται βοήθεια. 

ΡΑΨΩΔΙΑ ι 513-630

Τόπος: νησί του Κύκλωπα
Χρόνος: μετά την τύφλωση του Πολύφημου ( Ο Οδυσσέας αφηγείται στο παλάτι του Αλκίνοου τις περιπέτειές του)
Πρόσωπα: Οδυσσέας, σύντροφοι, Πολύφημος

Δράση:
1. Ο Οδυσσέας και οι άνδρες του φτάνουν στο πλοίο με τα λάφυρά τους (βοσκήματα)
2. Ο Οδυσσέας προκαλεί τον Κύκλωπα - ο Πολύφημος εκτοξεύει ένα βράχο εναντίον τους
3. Οι σύντροφοι του Οδυσσέα τον παρακαλούν να σταματήσει να προκαλεί
4. Ο Οδυσσέας αλαζονικά αποκαλύπτει την ταυτότητά του στον Κύκλωπα
5. Ο Πολύφημος θυμάται τη μαντεία για την τύφλωση και αποκαλύπτει την ταυτότητά του (γιος Ποσειδώνα)
6. Ο Οδυσσέας προσβάλλει το θεό
7. Η ευχή - κατάρα του Πολύφημου προς τον πατέρα του (προοικονομία)
8. Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του μοιράζουν τα λάφυρα, προσφέρουν θυσία στο Δία που την αρνείται

[513-630] 
Ενότητες 
Α. Η υποδοχή των διασωθέντων (στ. 513-526). 
Β. Η δραματική σύγκρουση του νικητή Οδυσσέα με τον ηττημένο Κύκλωπα (στ. 527-584). 
Γ. Η προσευχή-κατάρα του Πολύφημου για τον Οδυσσέα (στ. 585-597). 
Δ. Η προσφορά θυσίας στο Δία και η άρνηση του θεού να τη αποδεχτεί (στ. 608-618). 
Ε. Η αναχώρηση για τη συνέχιση του ταξιδιού (στ. 619-630). 

 Η πορεία προς την ύβρη – Οι αντίστοιχες αντιδράσεις του Πολύφημου (στ.527-601): 

Α. πρώτη φάση (στ. 527-558): 

- Ο Οδυσσέας υπολογίζοντας ότι βρίσκεται σε απόσταση ασφαλείας, απευθύνεται γεμάτος οργή και εκδικητικότητα στον Πολύφημο και τον ειρωνεύεται, εκδηλώνοντας την περηφάνια για το θρίαμβο του. 

Συγκεκριμένα:

•  Μιλάει με ύφος νικητή και αναφέρεται στη δίκαιη τιμωρία του Κύκλωπα. (έφαγες…. τους συντρόφους…). 
•  Αποδίδει την τιμωρία του Κύκλωπα στους θεούς και ειδικότερα στον Ξένιο Δία, του οποίου το όνομα και την ιδιότητα του είχε επικαλεστεί ζητώντας φιλοξενία, έτσι ο Πολύφημος τιμωρήθηκε όπως του άξιζε. 
•  Τέλος, όταν βρέθηκαν δυο φορές μακρύτερα από πριν, ο Οδυσσέας, νιώθοντας περισσότερη σιγουριά, θέλησε πάλι να ερεθίσει τον Κύκλωπα. Οι Σύντροφοι του Οδυσσέα, θέλησαν να τον σταματήσουν, χωρίς όμως κανένα αποτέλεσμα. 

Β. δεύτερη φάση (στ. 559-580): 

- Ο Οδυσσέας δεν δίνει σημασία στις συμβουλές των συντρόφων του, χαρακτηρίζει τη στάση του περήφανο θάρρος και συνεχίζει να ερεθίζει τον Κύκλωπα, τώρα με νέες προκλήσεις. Νιώθει υπερηφάνεια για την τύφλωση του Πολύφημου, τη θεωρεί αποκλείστηκα δικό του κατόρθωμα και αποκαλύπτει το πραγματικό του όνομα και 

όλους του επίσημους τίτλους του, στοιχεία απαραίτητα για να πιάσει η κατάρα που θα δώσει σε λίγο ο Κύκλωπας. Το άκουσμα του ονόματος του Οδυσσέας, φέρνει στο νου του Πολύφημου μια παλιά προφητεία, που έλεγε ότι κάποιος με αυτό το όνομα θα του στερήσει το φως. Περίμενε, έναν άνδρα του δικού του αναστήματος και απογοητεύτηκε που αυτό ήταν κοντός. Έτσι ο γίγαντας ήταν τελικά ο Οδυσσέας, αποδεικνύοντας την υπεροχή της εξυπνάδα έναντι των ζωώδη ενστίκτων. 

Σε μια απέλπιδα προσπάθεια του, ο Πολύφημος ζητά από τον Οδυσσέα να επιστρέψει ώστε να του δώσει δώρο φιλοξενίας και ότι θα ζητήσει από τον πατέρα του, τον Ποσειδώνα, να τον προστατέψει στο ταξίδι του γυρισμού. 

Γ. Τρίτη φάση (στ. 581-601): 
- Ο Οδυσσέας, αν και ακούει για δεύτερη φορά ότι ο Κύκλωπας είναι γιος του Ποσειδώνα, δεν το συγκρατεί εξαιτίας της ΑΛΑΖΟΝΙΑΣ του. Ακόμη η ύβρη που διαπράττει, φθάνει το αποκορύφωμα της γιατί τώρα υποτιμά και τον Ποσειδώνα, περιφρονώντας τη θεϊκή δύναμη του. 
 Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ξεπεράσει τα ανθρώπινα όρια, έχει χάσει κάθε λογικό έλεγχο, αφού δεν σκέφτεται ότι βρίσκεται στη θάλασσα, χώρο δικαιοδοσίας του θεού που πρόσβαλε, του Ποσειδώνα. 

 Ο Πολύφημος, έχοντας εξουθενωθεί ψυχικά από την προκλητική συμπεριφορά του Οδυσσέα, αντιδρά με δυο τρόπους: 
 Ικετεύει τον πατέρα του για να εκδικηθεί για χάρη του τον Οδυσσέα, διατυπώνοντας κατάρα: 
 Να μη γυρίσει ποτέ στην πατρίδα του. 

 Αν όμως είναι γραμμένο από τη Μοίρα να γυρίσει, αυτό να γίνει ύστερα από χρόνια και με ξένο πλοίο, αφού θα έχει απομείνει μόνος, χωρίς κανέναν από τους συντρόφους του και στο σπίτι του να τον περιμένουν συμφορές.  Πετάει το βράχο, μεγαλύτερο από τον πρώτο, ο οποίος κόντεψε να συντρίψει του τιμονιού την άκρη. Ο βράχος όταν έπεσε στη θάλασσα, σήκωσε κύμα και τους μετέφερε γρηγορότερα στην άλλη πλευρά, όπου ήταν τα άλλα καράβια του Οδυσσέα. 

ΡΑΨΩΔΙΑ ι 240-512

ΣΤΙΧΟΙ 240 – 512

ΔΟΜΗ:

1^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.240-339: Η άφιξη  στη σπηλιά του Πολύφημου – Η πρώτη οδυνηρή γνωριμία με τον Κύκλωπα.

2^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.340-418: Η προετοιμασία του πασσάλου – Ο Οδυσσέας μεθάει τον Κύκλωπα.

3^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.419- 466: Η τύφλωση του Πολύφημου.

4^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.467-512: Η έξοδος από τη σπηλιά.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΩΠΩΝ:

-          Είναι στοιχειωδώς οργανωμένη.

-          Βασική κοινωνική μονάδα είναι η οικογένεια.

-          Δεν υπάρχει πόλη, αγορά ή οποιεσδήποτε κοινωνικές επαφές ή συναλλαγές μεταξύ των Κυκλώπων.

-          Οι οικογένειες είναι απομονωμένες και ασχολούνται μόνο με όσα τις αφορούν.

-          Είναι εντελώς απολίτιστοι.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

-          ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ: Συνετοί, υπάκοοι, σεβασμό προς τον Οδυσσέα, πειθαρχημένοι, φοβισμένοι.

-          ΠΟΛΥΦΗΜΟΣ: Άγριος, μη κοινωνικός, αφιλόξενος, δε σέβεται θεούς, ούτε άγραφους ανθρώπινους νόμους, υπερφίαλος, κουτοπόνηρος, είρωνας, ανόητος.

-          ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΚΥΚΛΩΠΕΣ: Αντικοινωνικοί, αναίσθητοι, απολίτιστοι.

-          ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Ανόητος και περίεργος στην αρχή, πολυμήχανος, ψύχραιμος, πανέξυπνος, πονηρός, αποφασιστικός.

ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ:

1)   Σύνεση των συντρόφων – Ανοησία του Οδυσσέα

               2)   Επίκληση των θεών και των άγραφων νόμων της φιλοξενίας από μέρους του Οδυσσέα – Άρνηση των θεών και της φιλοξενίας από μέρους του Κύκλωπα

3)   Κουτοπονηριά του Πολύφημου – Σύνεση, εξυπνάδα και προνοητικότητα του Οδυσσέα

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ:

-          Ανάμεσα στη βαρβαρότητα και στον πολιτισμό

-          Στο ανθρώπινο και στο μη ανθρώπινο στοιχείο

-          Στη σωματική δύναμη και στη δύναμη του νου

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΙΑ:

-          Ο Πολύφημος αγνοεί αυτό που γνωρίζουν όλοι οι ακροατές, ότι δηλαδή ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του είναι κρυμμένοι κάτω από τις κοιλιές των κριαριών.

Πηγή: http://e-didaskalia.blogspot.com

ΡΑΨΩΔΙΑ ζ 139-259

ΣΤΙΧΟΙ 139-259

στίχ. 150-159: άμεσος μονόλογος του Οδυσσέα. Προβληματίζεται για τη χώρα όπου βρίσκεται.

στίχ. 164-169: παρομοίωση. Ο Οδυσσέας παρομοιάζεται με ένα λιοντάρι που περιπλανιέται στα βουνά επειδή το αναγκάζει η πείνα. Έτσι και ο Οδυσσέας, αν και γυμνός, βγαίνει να συναντήσει τα κορίτσια γιατί τον πιέζει η ανάγκη.

στίχ. 170-175: Η θαρραλέα στάση της Ναυσικάς δείχνει την αριστοκρατική της καταγωγή. Υπάρχουν εδώ δυο βασικές αντιθέσεις: α) ανάμεσα στον εξαθλιωμένο Οδυσσέα και την πανέμορφη Ναυσικά και β) ανάμεσα στην ψύχραιμη βασιλοπούλα και τις τρομαγμένες υπηρέτριες.

στίχ. 176-180: στον αφηγημένο αυτό μονόλογο βλέπουμε τον Οδυσσέα να βρίσκεται σε δίλημμα: να προσπέσει στην κόρη και να την παρακαλέσει σύμφωνα με το τυπικό της ικεσίας ή να κρατήσει μια απόσταση και να την παρακαλέσει με γλυκά λόγια;

Το τυπικό της ικεσίας: Η ικεσία ήταν θεσμός της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας προστατευόμενος από τον Ικέσιο Δία, όπως η φιλοξενία από τον Ξένιο Δία. Είχε καθιερωθεί για την ικεσία, όπως και για τη φιλοξενία, μια ορισμένη εθιμοτυπία: ο ικέτης γονάτιζε μπροστά στον ικετευόμενο, με το ένα χέρι αγκάλιαζε τα γόνατά του, ενώ με το άλλο άγγιζε το πιγούνι ή το γένι του. Με την αυτοταπεινωτική στάση του ο ικέτης αποδεχόταν την κατωτερότητά του απέναντι στον ικετευόμενο και έδειχνε ότι δεν αποτελεί απειλή. Αν υπήρχε δυνατότητα, ο ικέτης κατέφευγε στο βωμό, που υπήρχε στις αυλές των σπιτιών, ή στην εστία, που υπήρχε στο εσωτερικό του σπιτιού. Εξασφάλιζε έτσι άσυλο ο ικέτης, ως πρόσωπο ιερό, και γινόταν δεκτός ως φιλοξενούμενος.

Η ικεσία όπως και η φιλοξενία εξυπηρετούσαν κοινωνικές ανάγκες, ενώ η σύνδεσή τους με τη θρησκεία τις καθιέρωσε. Ο Δίας δηλαδή, προστάτευε όλους όσους είχαν ανάγκη.

Δομή του λόγου του Οδυσσέα (στίχ. 185-227):

α) Προβαίνει σε ικεσία και εγκώμιο της κόρης, συνδυασμένο με διακριτική προβολή του δικού του προτύπου.

β) Κάνει αναφορά στην τελευταία του ταλαιπωρία και στους τωρινούς φόβους του.

γ) Υποβάλει το αίτημά του που συνοδεύεται από μεγάλες και προσεγμένες ευχές.

Δομή του λόγου της Ναυσικάς (στίχ. 229-241):

α) Συνοψίζει την εντύπωση που της προκάλεσε ο λόγος του Οδυσσέα και ανταποδίδει τον έπαινο.

β) Τον παρηγορεί ανάγοντας στο Δία τη μοίρα του καθενός και πρέπει να υπομείνει τη δική του.

γ) Ικανοποιεί τα μικρά αιτήματά του.

δ) Του δίνει πρόσθετες πληροφορίες για το όνομα των κατοίκων, για τη δική της ταυτότητα, για τον πατέρα της.

Άρα, ο λόγος της είναι καίριος και αντίστοιχος προς το λόγο του Οδυσσέα: έπαινος-παρηγορία-εξασφάλιση-πληροφορίες.

Λόγος της Ναυσικάς προς τις υπηρέτριες (στίχ. 243-259)

α) Τους κάνει φιλική επίπληξη σε συνδυασμό με την προβολή της υπερηφάνειας της ως Φαιακοπούλας και της εμπιστοσύνης της στους θεούς.

β) Έχει ελεητική διάθεση προς τον ικέτη που τον θεωρεί διόσταλτο και ολιγαρκή.

γ) Δίνει εντολή για προσφορά πρόχειρης φιλοξενίας στον ξένο.

- Από τη συνάντησή τους κερδίζουν και οι δύο: η Ναυσικά τού προσφέρει τη σωτηρία και την επανένταξη στον κόσμο των πολιτισμένων, ο Οδυσσέας τής προσφέρει την ενηλικίωση, την ένταξη στον κόσμο των ενηλίκων.

Χαρακτηρισμός Ναυσικάς: έχει θάρρος, είναι όμορφη, έχει αριστοκρατική αγωγή, χάρη και ευγένεια, σύνεση και γνώση, φιλόξενη διάθεση και ευσέβεια.

Η θέση της γυναίκας στην Ομηρική εποχή: η γυναίκα την ομηρική εποχή ήταν σε πολύ καλύτερη μοίρα απ’ ό,τι την κλασική εποχή.

Βλέπουμε τη Ναυσικά και τις υπηρέτριες να πηγαίνουν μόνες τους στο ποτάμι χωρίς αντρική συνοδεία.

Βλέπουμε τη Ναυσικά να μη διστάζει να μιλήσει σ’ έναν ξένο άντρα και μάλιστα γυμνό!

Επίσης, η Ναυσικά συμβουλεύει τον Οδυσσέα να προσπέσει στη μητέρα της την Αρήτη για βοήθεια όταν φτάσει στο παλάτι. Άρα, βλέπουμε πόσο σημαντική θέση είχε η γυναίκα εκείνη την εποχή ώστε όχι μόνο υποδέχεται ξένους στην εστία (κάτι αδιανόητο στην κλασική εποχή) αλλά αποφασίζει και η ίδια για την προσφορά ή όχι βοήθειας.

Ακόμα βλέπουμε και στην περίπτωση της Πηνελόπης και στην περίπτωση της Ναυσικάς να τους προσφέρεται προίκα και δώρα από τους υποψήφιους γαμπρούς  και όχι να δίνουν οι ίδιες.

Παρακολουθούμε τον Οδυσσέα από το ειδυλλιακό νησί μιας θεάς (Ωγυγία) να εισέρχεται βασανισμένος στο ειρηνικό νησί μιας βασιλοπούλας (Σχερία), απ’ όπου θα μπορέσει να φτάσει στο ανάστατο νησί της Πηνελόπης (Ιθάκη) για να αποκαταστήσει τα πράγματα. Τα τρία αυτά νησιά αποτελούν το χώρο δράσης και παρουσίας του Οδυσσέα.

Πηγή: http://e-didaskalia.blogspot.com

ομηρου οδυσσεια ζ 139 259 from varalig

Ομήρου Οδύσσεια, 11η ενότητα, στ. ζ 139 259 from Gina Zaza

ΡΑΨΩΔΙΑ ε 311-420

ΣΤΙΧΟΙ  311-420

    Σ’ αυτή την ενότητα τα κυριότερα θέματα που θα δούμε είναι: α) Η κλιμάκωση των επιθέσεων του Ποσειδώνα και των αντιδράσεων του Οδυσσέα, β) Η χρήση του μονόλογου, γ) η χρήση της παρομοίωσης.

Επιθέσεις Ποσειδώνα και αντιδράσεις Οδυσσέα:

α΄ επίθεση Ποσειδώνα: στίχ. 321-326

α΄ αντίδραση Οδυσσέα: στίχ. 327-345.  Βλέπουμε τον Οδυσσέα:

    1. να συνειδητοποιεί τη δύσκολη θέση του και να θυμάται με τρόμο την πρόβλεψη της Καλυψώς (στίχ.227-8), 

    2. να υποθέτει ότι ο Δίας προκάλεσε τη θαλασσοταραχή και να μη βλέπει σωτηρία,

    3. να καλοτυχίζει τους συμπολεμιστές του που έπεσαν στην Τροία. Τον τρομάζει ο άδοξος θάνατος.

β΄ επίθεση Ποσειδώνα: στίχ. 346-354 και 361-366

β΄ αντίδραση Οδυσσέα: στίχ. 355-360

γ΄ επίθεση Ποσειδώνα: στίχ. 402-406

γ΄ αντίδραση Οδυσσέα: στίχ. 407-412

Κλιμάκωση:

Είναι αισθητή η κλιμάκωση των επιθέσεων του Ποσειδώνα και των αντιδράσεων του Οδυσσέα. Η κλιμάκωση έχει συνεχώς αυξανόμενη ένταση-ανιούσα κλίμακα.

Η κλιμάκωση φαίνεται παρακάτω: 

α. φυσούν όλοι οι άνεμοι και σηκώνουν τεράστιο κύμα.

α. λύγισε η ψυχή του-φοβάται τον άδοξο θάνατο

β. κύμα σαρωτικό ταρακούνησε τη σχεδία, συνέτριψε το κατάρτι-ο Οδυσσέας βρέθηκε μακριά.

β. αρπάζεται από τη σχεδία και προσπαθεί να σωθεί.

γ. κύμα μεγάλο, άγριο, φοβερό και κατακόρυφο διαλύει τη σχεδία.
γ. κολυμπάει με δύναμη.

Παρέμβαση Ινώς (στίχ. 373-386):

Πριν την τρίτη επίθεση του Ποσειδώνα έχουμε την παρέμβαση της Ινώς. Οι πληροφορίες και οι συμβουλές που δίνει η Ινώ στον Οδυσσέα είναι:

α) του αποκαλύπτει ότι ο αίτιος της συμφοράς του είναι ο Ποσειδώνας αλλά ότι τελικά θα σωθεί,

β) του λέει να ξεντυθεί, να αφήσει τη σχεδία και να κολυμπήσει,

γ) του δίνει το άφθαρτο μαντίλι της.

Χρήση μονόλογου: Ο μονόλογος είναι αφηγηματική τεχνική (όπως είναι και ο διάλογος, η τριτοπρόσωπη αφήγηση, η περιγραφή) και χρησιμοποιείται συνήθως όταν οι ήρωες προβλήματα και είναι μόνοι τους. Ο μονόλογος κάνει την αφήγηση πιο δραματική και αποκαλύπτει άμεσα τις σκέψεις και τα συναισθήματα των ηρώων.

Σ’ αυτή εδώ την ενότητα έχουμε το μονόλογο του Ποσειδώνα (στίχ. 315-320) και δύο μονολόγους του Οδυσσέα (στίχ. 329-345  και στίχ. 393-401)

Η παρομοίωση είναι σχήμα λόγου κατά το οποίο για να κατανοήσουμε την ιδιότητα ενός προσώπου, ενός πράγματος, μιας ιδέας, το συσχετίζουμε με κάτι άλλο πολύ γνωστό, που έχει την ίδια ιδιότητα σε μεγάλο βαθμό. Η σύγκριση γίνεται με παρομοιαστικές λέξεις: σαν, καθώς, όπως, κτλ.

Όταν αναλύουμε μια παρομοίωση:

1) Προσδιορίζουμε: α) το αναφορικό μέρος τη παρομοίωσης (την εικόνα) που εισάγεται με λέξεις όπως: σαν, όπως, πώς, καθώς, κτλ

Στο αναφορικό μέρος υπάρχουν θέματα από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, τις αγροτικές δουλειές, το κυνήγι, το ψάρεμα ή τη μυθολογία, θέματα πολύ γνωστά και οικεία στους ανθρώπους ώστε να καταλάβουν το νόημα της παρομοίωσης.

β) το δεικτικό μέρος της παρομοίωσης (την αφήγηση) που εισάγεται με λέξεις όπως: έτσι, παρόμοια, κτλ.

γ) τον κοινό όρο ανάμεσα στην εικόνα και την αφήγηση. Κυρίως όμως

2) Επισημαίνουμε τις σχέσεις μεταξύ αναφορικού και δεικτικού μέρους.

π.χ. Σ’ αυτήν την ενότητα έχουμε παρομοίωση στους στίχους 275-279)

Όσο φαρδύ τορνεύει μάστορης που κατέχει την τέχνη του άριστα

τον πάτο του καραβιού για φόρτωμα,

τόσο φαρδιά κι ο Οδυσσέας την έφτιαξε την πλάβα,

στεριώνοντας τα ίκρια με πολλά στραβόξυλα,

ώσπου απλώνοντας μακριές σανίδες τέλειωσε την κουβέρτα.

Το αναφορικό μέρος είναι: όσο φαρδύ…για φόρτωμα.

Το δεικτικό μέρος είναι: τόσο φαρδιά…την κουβέρτα.

Ο κοινός όρος είναι: φαρδύ-φαρδιά.

Εδώ για να καταλάβουμε πόσο φαρδιά κατασκεύασε ο Οδυσσέας την κουβέρτα της σχεδίας την παρομοιάζει με το φαρδύ πάτωμα των φορτηγών πλοίων.

Άλλες τέτοιες παρομοιώσεις βρίσκονται στη ραψωδία ε στίχοι 362-366 και 435-441.

Χαρακτηρισμοί ηρώων:

Οδυσσέας: Δείχνει υπομονή και καρτερικότητα. Στην αρχή τον πιάνει απόγνωση αλλά μόνο για λίγο. Μετά ξαναβρίσκει το θάρρος του. Αντιμετωπίζει την Ινώ με δυσπιστία.

Ποσειδώνας: μνησίκακος και κακεντρεχής.

(ΠΗΓΗ: Ε-DIDASKALIA)

ε, 311 420 from Georgia Sofi

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

ΡΑΨΩΔΙΑ α 165-310

Εδώ για πρώτη φορά ο Οδυσσέας εμφανίζεται ως φυσική παρουσία. Επειδή όμως έχει γίνει ήδη αρκετός λόγος για το πρόσωπό του, δεν μας ξαφνιάζει η εμφάνισή του. Ο ήρωας παρουσιάζεται στα όρια της απόλυτης απελπισίας, πράγμα που δηλώνεται στους στίχους167-169. Ο στίχος 170 (καμιά χαρά δεν του έδινε τώρα η νεράιδα) υποδηλώνει ότι πιθανώς στο παρελθόν ο Οδυσσέας ήταν ευτυχισμένος με την Καλυψώ, πράγμα απολύτως φυσικό. Τώρα όμως αισθάνεται νοσταλγία για τον τόπο του και τους ανθρώπους του κι αυτό του προκαλεί απέραντη θλίψη. Ο Οδυσσέας που βλέπουμε μπροστά μας δεν έχει καμία σχέση με το γενναίο και τολμηρό ήρωα που γνωρίζουμε από προηγούμενες αφηγήσεις. Εδώ έχουμε τον ανθρώπινο και αντιηρωικό Οδυσσέα που πονάει και κλαίει προκαλώντας τη συμπάθειά μας. Σαφής η πρόθεση του ποιητή να προβάλει ως πρότυπο τον άνθρωπο που εμπνέεται και καθοδηγείται από ειρηνικά ιδανικά, όπως ο νόστος και η οικογενειακή ζωή. 

Η Καλυψώ ανακοινώνει στον Οδυσσέα την επιστροφή του στην Ιθάκη

Η ανακοίνωση γίνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να δίνει την εντύπωση ότι πρόκειται για δική της απόφαση. Έτσι κατανοούμε γιατί έπρεπε ο Οδυσσέας να είναι απών κατά την άφιξη του Ερμή στο νησί. Στην ουσία πρόκειται για προοικονομία.

Γιατί όμως η Καλυψώ παρουσιάζει την εντολή του Δία ως δική της απόφαση;

1) Γιατί θέλει να δείξει στον Οδυσσέα ότι είναι τόσο μεγάλη η αγάπη της για αυτόν μέχρι σημείου αυταπάρνησης και 

2) γιατί σε καμία περίπτωση ο Οδυσσέας δεν πρέπει να θεωρεί ότι η επιστροφή του χαρίστηκε από τους θεούς, αλλά ότι είναι καρπός προσωπικού αγώνα και ελεύθερης προσωπικής επιλογής.

Σε αντίθεση με τη διστακτικότητα του Ερμή η Καλυψώ ανακοινώνει αμέσως στον Οδυσσέα την "απόφασή της" για την αναχώρησή του και πάλι για λόγους ψυχολογικούς : το μήνυμα είναι τώρα ευχάριστο και θα βγάλει τον Οδυσσέα από την απελπισία του. Μας ξαφνιάζει η αναφορά της Καλυψώς στην κατασκευή σχεδίας, μια και δεν της ανακοινώθηκε ποτέ από τον Ερμή αυτό το κομμάτι της εντολής του Δία. Και εδώ εφαρμόζεται η λύση από τον ακροατή, αφού η Καλυψώ παρουσιάζεται να γνωρίζει κάτι που γνωρίζουν μόνο οι θεοί και οι ακροατές.

Η επιφυλακτικότητα του Οδυσσέα

Ο Οδυσσέας δυσπιστεί στα λόγια της Καλυψώς για τους ακόλουθους λόγους :

1) Οι οδυνηρές εμπειρίες του παρελθόντος τον έχουν κάνει επιφυλακτικό.

2) Για εφτά χρόνια η Καλυψώ τον κρατούσε παρά τη θέλησή του υποσχόμενη αθανασία και αιώνια νεότητα. Πώς εξηγείται, λοιπόν, τώρα η ξαφνική προθυμία της να αφήσει ελεύθερο τον Οδυσσέα;

3) Από διακριτικότητα και σεβασμό στη γυναικεία ευαισθησία της Καλυψώς ο Οδυσσέας προσπαθεί να συγκρατήσει τη χαρά και τον ενθουσιασμό του. 

Η απάντηση του Οδυσσέα 
Ο Οδυσσέας δέχεται όλα τα επιχειρήματα της Καλυψώς κολακεύοντας τη φιλαρέσκειά της και της εξομολογείται ότι η Ιθάκη είναι η αντίζηλος της θεάς κι όχι η Πηνελόπη. Ακόμη και η αθανασία δεν είναι αρκετό δέλεαρ για τον ήρωα. Το δικό του ιδανικό είναι ο νόστος. Καμία προσφορά ή υπόσχεση της θεάς δεν μπορεί να τον μεταπείσει.
Αν και η επιστροφή του Οδυσσέα είναι γραμμένη από τη Μοίρα, ο ίδιος δεν το γνωρίζει. Έρχεται, λοιπόν, αντιμέτωπος με το δίλημμα της προσωπικής επιλογής μεταξύ Ωγυγίας και Ιθάκης, Καλυψώς και Πηνελόπης, αθανασίας και νόστου. Κι επιλέγει σύμφωνα με τις αξίες και τα ιδανικά του. Αν η Καλυψώ είχε αποκαλύψει στον Οδυσσέα ότι ο γυρισμός του είναι αποφασισμένος από τους θεούς, η επιλογή του δε θα είχε  κανένα νόημα, δε θα αποτελούσε προσωπική υπεύθυνη επιλογή. Τώρα όμως η επιστροφή φαίνεται σαν προσωπική κατάκτηση του Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας επιλέγει αυτό που είναι ανθρώπινο κι όχι αυτό που θα τον κάνει ένα με τους θεούς. Προτιμά τη γυμνή Ιθάκη από την παραδείσια Ωγυγία και τη θνητή Πηνελόπη από την εξαίσια Καλυψώ. Τοποθετεί το ανθρώπινο πιο πάνω από το θεϊκό και αποδεικνύει έτσι την ποιότητα του ήθους του. Τέλος, επιβεβαιώνεται ξανά ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της Οδύσσειας, αφού η απόφαση του Οδυσσέα αποτελεί ύμνο στην ανθρώπινη ζωή.

(ΠΗΓΗ: ιστολόγιο "η Μούσα μου")

ΡΑΨΩΔΙΑ ε 50-165

Ραψ. ε 1-165

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

1.   .  Δεύτερο συμβούλιο των θεών: τι αποφασίζεται, ποια στοχεία προοικονομίας υπάρχουν. Ποια μοίρα διαγράφεται για τους ήρωες του έπους. (ταυτόχρονη ικανοποίηση της Αθηνάς και του Ποσειδώνα, στ.36-42)
2.    . Ο Ερμής στην Ωγυγία: περιγραφή τόπου, περιγραφή συμπεριφοράς και ψυχικής κατάστασης του Ερμή,της Καλυψώς και του Οδυσσέα σε σχέση με το χώρο μέσα στον οποίο κινούνται και δρουν τα πρόσωπα αυτά.  
3.      Μήνυμα για νόστο του Οδυσσέα: Δίας-Ερμής, Ερμής-Καλυψώ, Καλυψώ-Οδυσσέας.
4.      Στοιχεία ανθρωπομορφισμού
5.      Παράλληλα κείμενα

ΔΟΜΗ:

1^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.50-65: Προετοιμασία, ταξίδι και άφιξη του Ερμή στην Ωγυγία.

2^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.66-85: Ο Ερμής θαυμάζει το φυσικό τοπίο.

3^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.86-107: Η Καλυψώ υποδέχεται και περιποιείται τον Ερμή.

4^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.108-129: Ο Ερμής ανακοινώνει στην Καλυψώ την απόφαση του Δία.

5^Η ΕΝΟΤΗΤΑ: στ.130-165: Ξέσπασμα της Καλυψώς και υπόσχεσή της να υπακούσει στην εντολή του Δία.

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ:

1)   Η προετοιμασία του Ερμή (στίχοι 51-56)

2)   Το τραγούδι και ο αργαλειός της Καλυψώς (στίχοι 70-71)

3)   Η φιλοξενία του Ερμή από την Καλυψώ (στίχοι 96-107)

4)   Ο θεϊκός φθόνος ή η θεϊκή ζήλια (στίχοι 132-144)

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

1)   ΕΡΜΗΣ: Υπάκουος, εκτελεστικό όργανο των θεϊκών αποφάσεων

2)   ΚΑΛΥΨΩ: Υπάκουη, τρυφερή, ερωτευμένη με τον Οδυσσέα, φιλόξενη με τον Ερμή

ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ:

1)   Θαυμασμός και συγκίνηση του Ερμή για το φυσικό περιβάλλον – Απάθεια του Οδυσσέα

2)   Τραγούδι (χαρά) της Καλυψώς – Θρήνος του Οδυσσέα

ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ:

-          Στίχοι 59-61: Ο Ερμής παρομοιάζεται με γλάρο

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ:

1^Η ΕΙΚΟΝΑ: Το εσωτερικό της σπηλιάς (η φωτιά, ο αργαλειός, το τραγούδι της Καλυψώς)

2^Η ΕΙΚΟΝΑ: Το δάσος που περιβάλλει την κατοικία της θεάς

3^Η ΕΙΚΟΝΑ: Τα λιβάδια που εκτείνονται μακριά από τη σπηλιά

Επομένως:

Α) Ανθρώπινο περιβάλλον

Β) Φυσικό περιβάλλον

Γ) Άγριο φυσικό περιβάλλον

- Το λογικό ο Ερμής ερχόμενος να συναντήσει την Καλυψώ θα ήταν να ακολουθήσει τη διαδρομή: α) Λιβάδια, β)Δάσος, γ) Εσωτερικό της σπηλιάς

- ΟΜΩΣ: Στο κέντρο του σύμπαντος της Οδύσσειας βρίσκεται ο άνθρωπος -> ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ

(Εκδότης ΚΑΒΒΑΔΙΑ ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ για το cleverclass.gr)

οδύσσεια ε 1 168 επιμέλεια from varalig